Cẩm nang sống đáng giá

Trên đường thấy người lạ gặp chuyện, bỏ đi hay dừng lại

Đây là bản bài dài của mục 2 phần 13 (người già ngã, có người nằm xuống thì đừng vội đỡ). Cả sách chia người hưởng lợi thành bốn bậc, chuẩn xếp bậc là khả năng phần lợi này sau này quay lại với chính bạn lớn đến đâu. Người lạ là bậc thấp nhất. Khả năng đối phương báo đáp bạn thì nhỏ, mà bạn cũng không biết đối phương là người thế nào. Nên ở đây bài không khuyên bạn phải làm gì, chỉ liệt kê cho đủ khoản phải trả của cả ba con đường. Chọn con đường nào là do bạn quyết.

Chỉ áp dụng ở Trung Quốc: điều luật, thủ tục và mức phạt trong bài đều là của Trung Quốc đại lục, trừ phần nói về luật nước ngoài.

Bài này không đưa ra một xác suất nào. Mỗi tầng chi phí dưới đây đều có thật, và đều có điều khoản để tra. Nhưng «một trăm người cứu người thì mấy người thật sự vướng chuyện», loại số liệu này không có thống kê công khai. Quy ước của cả sách là số không chắc thì thà không viết. Vì vậy đừng đọc «ở đây liệt kê bảy tầng» thành «bảy tầng này đều sẽ rơi xuống đầu bạn».

Ba con đường

Bỏ đi Dừng lại nhưng không chạm vào Dừng lại và giúp đến cùng
Tính hợp pháp Hợp pháp. Người bình thường không có nghĩa vụ cứu người lạ, trong Bộ luật Hình sự cũng không có tội danh «thấy mà không cứu». Đây là nói theo pháp luật Trung Quốc; các nước như Đức thì khác, xem bên dưới Hợp pháp Hợp pháp
Thời gian 0 Vài phút. Gọi 120 sẽ để lại số của bạn Nửa ngày trở lên, có thể phải theo đến bệnh viện
Khả năng sau này bị người ta tìm đến Thấp nhất Bạn chính là người đã để lại số Cao nhất
Người gặp nạn nhận được gì 0 Xe cấp cứu đến sớm hơn Lớn nhất

Sau khi dừng lại, những khoản chi phí có thể phát sinh, từ nhẹ đến nặng

Một, bị gọi lại và bị hỏi chuyện. Bạn gọi 120 (cấp cứu) hay 110 (công an) thì số đều được lưu lại. Đối phương có thể gọi lại cho bạn để hỏi rõ chỗ đang ở. Sau này cũng có thể gọi bạn đến hỏi chuyện một lần. Nếu là vụ án hình sự mà người báo án không muốn công khai tên thì cơ quan thụ lý phải giữ bí mật thay họ (Bộ luật Tố tụng hình sự, Điều 111). Gọi 120 thì không có điều khoản bảo mật như vậy.

Hai, bị người nhà của người bị nạn tìm đến. Nếu camera không tìm ra được xe gây tai nạn thì người nhà dễ tìm đến nhất chính là bạn. Vì bạn đã để lại số, mà lúc đó bạn lại có mặt tại chỗ. Họ có thể gọi điện đến giục, cũng có thể tìm đến tận cửa.

Ba, bị kiện ra tòa án. Ai nói là bạn đâm thì người đó phải đưa ra chứng cứ. Người đó không đưa ra được chứng cứ thì hậu quả do chính người đó gánh (Giải thích về việc áp dụng Bộ luật Tố tụng dân sự, Điều 90). Nhưng điều này chỉ nói về việc cuối cùng tòa phán thế nào, không nói về việc bạn có bị cuốn vào hay không. Vụ án xét theo thủ tục thông thường thì sơ thẩm phải kết thúc trong 6 tháng, có tình huống đặc biệt còn được kéo thêm 6 tháng. Xét theo thủ tục rút gọn thì là 3 tháng (Bộ luật Tố tụng dân sự, các Điều 152 và 164). Kể cả bạn thắng sạch sẽ, thứ bắt được đối phương trả cũng chỉ có ba khoản: phí thụ lý vụ án, phí yêu cầu, và tiền đi lại cùng tiền mất việc của người làm chứng, người giám định khi ra tòa (Quy định về việc nộp phí tố tụng, các Điều 6 và 29). Tiền bạn tự thuê luật sư không nằm trong ba khoản đó, bạn phải tự bỏ ra.

Bốn, bị quấy đến tận cơ quan. Có người đến cơ quan bạn gây chuyện thì bạn có thể báo công an. Người nào gây rối trật tự của cơ quan, xí nghiệp, đơn vị sự nghiệp, làm cho công việc ở đó không thể tiến hành bình thường thì bị công an phạt cảnh cáo, hoặc phạt đến 500 tệ. Tình tiết tương đối nặng thì bị tạm giữ hành chính 5 đến 10 ngày, phạt thêm đến 1000 tệ. Nếu một nhóm người cùng đến gây chuyện thì người cầm đầu bị tạm giữ hành chính 10 đến 15 ngày (Luật Xử phạt vi phạm hành chính về an ninh trật tự, Điều 26 khoản 1). Người liên tục quấy rầy, bám riết, theo dõi, làm bạn không thể sống bình thường thì bị xử phạt theo Điều 50 khoản 5. Sau khi người phụ trách cơ quan công an phê chuẩn, cơ quan công an còn có thể ra lệnh buộc người đó trong một thời hạn nhất định không được tiếp xúc với bạn. Nếu công ty vì chuyện này mà sa thải bạn thì thường là đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, tiền bồi thường tính theo 2N (mục 6 phần 19). Nhưng báo công an cũng vậy, đi trọng tài lao động cũng vậy, đều phải tự bạn đi lại hết lần này đến lần khác. Và khoảng thời gian mất việc trước đó sẽ không được bù lại chỉ vì sau này bạn lấy được 2N.

Năm, bị người ta quay lại rồi đăng lên mạng. Bạn chưa chắc đã ngăn được người khác quay. Chưa có sự đồng ý của người ta thì không được chế tác, sử dụng, công khai chân dung của người ta (Bộ luật Dân sự, Điều 1019). Nhưng có một ngoại lệ: «để thực hiện việc đưa tin, không thể tránh khỏi việc chế tác, sử dụng, công khai chân dung của người có quyền đối với chân dung» thuộc trường hợp sử dụng hợp lý, không tính là xâm phạm (Điều 1020 khoản 2). Phóng viên đến quay để đưa tin thì thuộc ngoại lệ này. Việc bạn làm được là không nhận phỏng vấn, không lên hình, không nói trước ống kính. Đồng ý hay không là do bạn quyết, không ai có thể đồng ý thay bạn.

Sáu, video bị chuyển đi chuyển lại, rồi bị chửi. Video một khi đã lan ra thì phần bình luận không còn do bạn quản. Những cách bạn tự tay làm được thì ghi trong «Quy định về quản lý thông tin bạo lực mạng» (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2024). Nền tảng phải cung cấp cho bạn mấy thiết lập bảo vệ này: chặn người lạ hoặc chặn một người cụ thể, giới hạn ai được xem thông tin của mình. Bạn còn có thể cấm người khác đăng lại hoặc bình luận, chỉ nhận tin nhắn riêng của bạn bè, hoặc không nhận tin nhắn riêng của bất kỳ ai (Điều 23). Nền tảng phải cung cấp chức năng lấy chứng cứ bằng một lần bấm, để cố định lại nội dung chửi bạn (Điều 25). Nền tảng phải đặt ở vị trí dễ thấy một cửa tiếp nhận khiếu nại, tố giác nhanh và riêng (Điều 26). Nền tảng phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, tội phạm thì phải kịp thời báo công an và cung cấp manh mối (Điều 15). Tự giữ chứng cứ thế nào, báo công an thế nào, xem mục 37 phần 8 (bị bạo lực mạng thì mở chế độ bảo vệ và cố định chứng cứ trước).

Bảy, lúc không gánh nổi. Sáu tầng trên đều có điều khoản để ứng phó, tầng thứ bảy thì không. Bị người ta vây công lâu dài thì ảnh hưởng đến cảm xúc lớn đến đâu, chuyện này trong nước không có số liệu đáng tin để trích dẫn. Sách này không đưa số, chỉ đưa một lối ra: đường dây hỗ trợ tâm lý 12356, xem mục 25 phần 1.

Ba trường hợp khiến việc «bỏ đi» không còn miễn phí

  • Bạn đang ở nước ngoài. Câu «bỏ đi là hợp pháp» ở trên nói theo pháp luật Trung Quốc. Có nước đã định thấy người gặp nguy mà không cứu là tội. Điều 323c Bộ luật Hình sự Đức quy định: gặp tai nạn, nguy hiểm cho công chúng hoặc tình cảnh khốn cùng mà việc cứu giúp là cần thiết, theo hoàn cảnh lúc đó cũng có thể trông đợi bạn cứu, nhất là khi việc cứu không gây nguy hiểm lớn cho chính bạn và không cản trở nghĩa vụ quan trọng khác, mà bạn không cứu thì bị phạt tù đến 1 năm hoặc phạt tiền. Các nước khác quy định mỗi nơi một khác, người ở nước nào thì tính theo pháp luật nước đó.
  • Bạn là người kinh doanh, người quản lý của địa điểm đó, hoặc người tổ chức hoạt động tập thể đông người. Địa điểm là những nơi như khách sạn, trung tâm thương mại, ngân hàng, nhà ga, sân bay, sân vận động, cơ sở giải trí. Bạn có nghĩa vụ bảo đảm an toàn cho người ở trong đó. Không làm tròn nghĩa vụ này thì bạn phải chịu trách nhiệm xâm phạm, tức là phải bồi thường tiền. Thiệt hại do người khác gây ra mà bạn không làm tròn nghĩa vụ này thì bạn phải bồi thường trong phạm vi phần mình phải chịu; cách này gọi là trách nhiệm bổ sung (Bộ luật Dân sự, Điều 1198). Vì vậy nhân viên trực ca, người phụ trách địa điểm mà bỏ đi thì trách nhiệm phải chịu khác với một người đi đường bỏ đi.
  • Chuyện này vốn đã liên quan đến bạn. Người là do bạn đâm, xe là của bạn, hoặc nguy hiểm do hành vi trước đó của bạn tạo ra. Lúc này thứ cần xem không phải là có quản người khác hay không, mà là xử lý tai nạn giao thông và chuyện gây tai nạn rồi bỏ chạy thế nào, xem mục 1 phần 8.

Khi quyết định dừng lại, cách làm đỡ tốn công nhất

  1. Đừng ra tay bế, đỡ. Điểm này không có đáp án thứ hai. Lý do nằm ở phía y học: đỡ người ta dậy một cách mạnh tay có thể làm xuất huyết não nặng thêm, cũng có thể làm tổn thương cột sống nặng thêm. Còn về pháp luật thì không phải lo: thiệt hại gây ra trong quá trình cứu người đã được Bộ luật Dân sự Điều 184 miễn trừ.
  2. Đứng cách một quãng, gọi người ta một tiếng, xem người ta có thở bình thường không. Gọi không đáp, không thở bình thường thì ấn mạnh vào lồng ngực, xem mục 1 phần 13. Nếu còn thở bình thường thì đứng nguyên tại chỗ gọi 120, báo rõ vị trí.
  3. Kéo một người đi đường cùng làm với mình, đồng thời mở điện thoại quay lại. Có người làm chứng, lại có video, dùng được hơn là sau này tranh cãi với người ta.
  4. Đừng một mình bế người ta lên xe, cũng đừng tự bỏ tiền ra đưa người ta đi bệnh viện. Bước này tốn tiền nhất, mà sau này cũng khó gỡ nhất.
  5. Nếu cứu người mà chính bạn bị thương hoặc phải bỏ tiền ra, muốn đòi lại khoản tiền này thì xem mục 39 phần 13 (cứu người mà bị thương, lại phải bỏ tiền thì làm thế nào).

Nguồn